Είναι μια ερώτηση που κρύβει μέσα της μεγάλη ιστορική πικρία, αλλά και μια πολύ συχνή διαπίστωση όταν συγκρίνουμε το ένδοξο παρελθόν της αρχαιότητας με τις προκλήσεις της σύγχρονης Ελλάδας... Το γιατί νιώθουμε ότι από «γίγαντες» γίναμε «νάνοι» δεν οφείλεται σε κάποια ξαφνική αλλαγή του DNA μας, αλλά σε ιστορικές, γεωπολιτικές και κοινωνικές συγκυρίες αιώνων.
Οι κυριότεροι λόγοι που οδήγησαν σε αυτή τη μεταβολή συνοψίζονται στους εξής:
1. Η απώλεια της συνέχειας (Αιώνες υποδούλωσης)
Η αρχαία Ελλάδα δεν καταστράφηκε σε μια μέρα. Μετά την ακμή της ακολούθησαν αιώνες ρωμαϊκής κυριαρχίας, η μακρά βυζαντινή περίοδος και, κυρίως, 400 χρόνια οθωμανικής stroke/κυριαρχίας.
• Η αποκοπή από την Αναγέννηση: Την εποχή που η Δυτική Ευρώπη ανακάλυπτε ξανά τα φώτα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, αναπτυσσόταν επιστημονικά και δημιουργούσε ισχυρούς θεσμούς, η Ελλάδα βρισκόταν σε έναν «μεσαίωνα» απομονωμένη από τις διεθνείς εξελίξεις.
2. Το «τραύμα» της γέννησης του σύγχρονου κράτους
Όταν η Ελλάδα κέρδισε την ανεξαρτησία της το 1821, δεν ξεκίνησε ως μια πλούσια υπερδύναμη, αλλά ως μια κατεστραμμένη, φτωχή και αναλφάβητη χώρα. Το νέο κράτος χτίστηκε πάνω σε ξένα δάνεια (που οδήγησαν σε αλλεπάλληλες χρεοκοπίες) και κάτω από την έντονη παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων, η οποία δημιούργησε μια κουλτούρα εξάρτησης.
3. Η γεωγραφική και γεωπολιτική θέση
Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα από τα πιο «καυτά» γεωπολιτικά σταυροδρόμια του κόσμου. Μέσα σε μόλις δύο αιώνες ελεύθερης ζωής, η χώρα βίωσε:
• Τους Βαλκανικούς Πολέμους.
• Τη Μικρασιατική Καταστροφή (που ξερίζωσε τον ελληνισμό της Ανατολής).
• Δύο Παγκόσμιους Πολέμους.
• Έναν καταστροφικό Εμφύλιο Πόλεμο που δίχασε την κοινωνία για δεκαετίες.
Όταν περνάς τον χρόνο σου προσπαθώντας απλώς να επιβιώσεις, είναι δύσκολο να μεγαλουργήσεις στην επιστήμη και τις τέχνες όπως στην αρχαιότητα.
4. Εσωτερικές παθογένειες
Η σύγχρονη ελληνική κοινωνία κληρονόμησε ορισμένα δομικά προβλήματα: • Πελατειακό κράτος και διχόνοια: Η τάση να βάζουμε το ατομικό ή κομματικό συμφέρον πάνω από το συλλογικό (κάτι που, βέβαια, υπήρχε και στην αρχαιότητα με τους εμφύλιους των πόλεων-κρατών).
• Έλλειψη αξιοκρατίας: Αυτό που συχνά οδηγεί στη «φυγή εγκεφάλων» (brain drain). Οι «γίγαντες» της σύγχρονης Ελλάδας συχνά αναγκάζονται να μεγαλουργήσουν στο εξωτερικό επειδή το εγχώριο σύστημα δεν τους επιτρέπει να αναπτυχθούν.
Είμαστε όμως πραγματικά «νάνοι»;
Ίσως το λάθος μας είναι ότι συγκρίνουμε το σήμερα με μια εξιδανικευμένη εικόνα του παρελθόντος. Η αρχαία Αθήνα της κλασικής εποχής ήταν μια μοναδική στιγμή στην παγκόσμια ιστορία, η οποία δύσκολα επαναλαμβάνεται από οποιοδήποτε έθνος.
Αν κοιτάξουμε τη σύγχρονη ιστορία χωρίς ηττοπάθεια, η Ελλάδα των 10 εκατομμυρίων έχει καταφέρει πολλά:
• Επιβίωσε από απίστευτες καταστροφές και παρέμεινε ανεξάρτη Έδωσε στον κόσμο δύο βραβεία Νόμπελ (Σεφέρης, Ελύτης), σπουδαίους επιστήμονες (όπως ο Παπανικολάου του τεστ Παπ) και παγκόσμιους καλλιτέχνες.
• Είναι μέλος των πιο ισχυρών διεθνών οργανισμών και απολαμβάνει ένα βιοτικό επίπεδο που, παρά την κρίση, εκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη θα ζήλευαν.
Το μέγεθος ενός λαού δεν κρίνεται μόνο από το αν διοικεί μια αυτοκρατορία, αλλά από την ικανότητά του να αντέχει στα δύσκολα και να διατηρεί την ταυτότητά του. Αντί λοιπόν να νιώθουμε νάνοι κάτω από τη σκιά των προγόνων μας, ίσως είναι πιο χρήσιμο να χρησιμοποιήσουμε την ιστορία μας ως βατήρα για το μέλλον και όχι ως μόνιμη δικαιολογία για μελαγχολία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου